Duiken er plots onbekende icoontjes op in je Android-scherm? Word je 's nachts wakker gepiept door irritante reclames in je notificatiebalk? Geen zorg - dat is normaal. Inmiddels zijn er duizenden Android-apps die marketingicoontjes op je startscherm zetten of je lastigvallen met advertenties, en in veel gevallen hebben ze nooit de moeite genomen je daar van te voren voor te waarschuwen.

De meeste van die advertenties komen van mobiele marketing bedrijven als AirPush, Appenda, LeadBolt, Moolah Media of StartApp. Deze bedrijven werken samen met app-ontwikkelaars die op zoek zijn naar manieren om geld te verdienen met hun smartphone software. Door adware in populaire Android-programma's te verstoppen lukt het die marketingfirma's naar eigen zeggen om iedere week miljoenen nieuwe smartphones van advertenties te voorzien.

Smartphone-gebruikers hebben over het algemeen een bloedhekel aan dit soort marketingellende op hun aanraakschermen, maar dat staat een stevige groei van die praktijken niet in de weg. Volgens Airpush zijn er nu al dagelijks 800.000 mensen die een Android-app met hun adware erin downloaden. Nog geen drie maanden geleden waren dat er nog 250.000.

Het lijkt bijna onmogelijk dit type advertenties te omzeilen. Ik heb een aantal apps bekeken die van adware zijn voorzien en heb gemerkt dat maar zelden van te voren wordt aangekondigd wat voor soort advertenties je mag verwachten. Je komt er dus vaak pas proefondervindelijk achter. Gelukkig zijn er wel manieren om er weer vanaf te komen - maar daar komen we later op terug.

Pushy...

De twee soorten mobiele advertenties die de meeste irritatie oproepen zijn de zogenaamde "push notification ads" en de "icon ads". Push notification ads plaatsen kleine boodschappen in de notificatiebalk van je Android-phone (bij voorkeur compleet met irritant geluidje). Als je het notificatievenster opent door de balk naar beneden te trekken, zie je daar vervolgens een complete advertentie staan. Icon ads zijn icoontjes die ongevraagd in je startvenster verschijnen. Als je er op klikt, start je een service, zoals een zoekmachine of een andere webdienst.

"Dit is waar het Android besturingssysteem om draait," zegt AirPush oprichter en CEO Asher Delug. "Het biedt hele nieuwe marketingkansen en het stelt ontwikkelaars in staat omzet te genereren binnen het OS."

Delug beweert dat push notification en icon ads beter zijn dan de advertenties die je in je apps tegenkomt, omdat die laatste je afleiden van wat je in je app probeert te doen. Tenslotte, redeneert Delug, kun je de push en icon ads bekijken wanneer je dat zelf wilt.

...op het vervelende af

Tegenstanders van notification en icon ads zeggen dat adverteerders op deze manier de gebruikers juist in verwarring brengen. "Dit is nieuw, en mensen hebben vaak geen idee hoe of waarom die advertenties op hun telefoon verschijnen," zegt Tim Wyatt, ontwikkelaar bij Lookout Mobile Security. Volgens Lookout staan push notification ads, direct na mobiele malware, bovenaan de lijst met ergernissen die ze van hun gebruikers verzamelen.

Als je de Android-forums er op naleest, zie je dat ook daar steeds vaker gevraagd wordt hoe je die 'spamware' zo snel mogelijk van je toestel kunt verwijderen. Je ziet zelfs dat gebruikers zo verbaasd zijn over de advertenties dat ze contact opnemen met de technische dienst van hun providers. Klachten over icoontjes die in het startscherm verschijnen lees je minder vaak.

Delug (AirPush) noemt zijn bedrijf een mobiele versie van DoubleClick, het bedrijf dat verantwoordelijk is voor een groot deel van de advertenties die je op het web tegenkomt. "Wij zijn het platform," zegt Delug. "Wij verkopen de advertenties, bouwen de advertenties en meten de prestaties van de advertenties."

Geen toestemming, geen waarschuwing

Waarom weten gebruikers zo weinig van de advertenties die op hun toestellen verschijnen? Omdat app-ontwikkelaars er over het algemeen niet over praten.

Ik heb, zoals ik al zei, een heel aantal Android apps bekeken die push notification en icon ad technologie bevatten, en moet constateren dat er echt maar een paar zijn die voorafgaand aan de installatie ook maar iets vertellen over de adware. Daardoor wordt het niet alleen lastig om dat soort mobiele advertenties te voorkomen, het maakt het ook moeilijk weer van de adware af te komen als het eenmaal op je telefoon staat, omdat je vaak geen idee hebt met welke app het is komen meeliften.

Om een voorbeeld te geven: iedereen die ooit de zeer populaire app MP3 Music Download Pro heeft geïnstalleerd, heeft ook de adware technologie van AirPush in huis gehaald. Maar toen ik naar de machtigingen keek die je op de Android Market bij de app aantrof (de app is inmiddels uit Google Play verwijderd), zag ik nergens iets staan over mogelijke AirPush adware. En je vindt er ook nergens iets van terug op je telefoon zelf, als je de app eenmaal geïnstalleerd hebt - tot de advertenties opduiken en je speciale detectiesoftware gebruikt (zie verderop).

Hetzelfde gold voor apps als Pocket Girlfriend en Strike Force: nergens in de Android Market stond iets over AirPush adware, en er stond ook nergens dat deze apps een link naar een zoekmachine op je startpagina toveren. Maar ondertussen vangen ontwikkelaars een mooi bedrag voor ieder icoontje dat ze op een telefoon weten te plaatsen.

Toen ik contact wilde opnemen met de ontwikkelaars van Strike Force en MP3 Music Download Pro, bleek dat onmogelijk: er was nergens contactinformatie te vinden. De uitgever van Pocket Girlfriend, Atrium Designs, heeft nooit gereageerd op herhaalde vragen om een interview.

Bekendmaken of geheimhouden?

Toen app-bouwer Hyperkani begin dit jaar push notification ads toevoegde aan hun Android app Air Hockey Speed, koos ook dit bedrijf ervoor nergens te melden dat de app adware bevatte. "We waren bang dat dat het aantal downloads negatief zou beïnvloeden," zegt Janne Honkala, een van de Finse oprichters van Hyperkani. Maar na een stortvloed van negatieve reviews op de Android Market, besloot Hyperkani de push notification ads uit al hun Android apps te verwijderen.

Honkala vertelt dat hij had gedacht dat mensen intussen wel zouden begrijpen dat gratis apps met advertenties worden geleverd. "Dat blijkt met dit soort advertenties toch even anders te liggen," zegt hij.

Het kan ook anders. My Daily Free Amazon App bijvoorbeeld, een winkel-app die icon ads van StartApp bevat, vermeldt ook nu nog keurig in Google Play dat er advertenties op je startscherm worden geplaatst. Er staat (vertaald): "Om deze app 100% gratis te houden, ontvang je het volgende: Een snelkoppeling naar een zoekmachine op je startpagina; een snelkoppeling naar een zoekmachine in je bladwijzers; en een zoekmachine als homepage." De uitgever van de app, Steve Imar, wijst er in de tekst zelfs op dat de snelkoppelingen verwijderd kunnen worden zonder verder gevolgen voor de app.

Soms is bekendmaken niet genoeg

Martin Adamek, ontwikkelaar van de app APNdroid, zegt dat zijn app in april vorig jaar tijdelijk door Google van de Android Market werd gehaald, nadat via de app op 100.000 toestellen push notification ads waren geïnstalleerd. Adamek vertelt dat hij, binnen enkele dagen nadat hij de push-technologie aan zijn app had toegevoegd, een vloedgolf van negatieve reacties van zijn gebruikers over zich heen kreeg, die er volgens hem zelfs toe heeft geleid dat Google hem van de markt af gooide. "Google liet me weten dat een groot aantal gebruikers mijn app hadden aangemerkt als kwaadaardig of malware-achtig, vanwege die advertenties," zegt hij.

Adamek haalde de advertentiefunctionaliteit uit zijn app en vroeg Google of zijn APNdroid weer de markt op mocht. Volgens Adamek ging Google binnen enkele dagen akkoord, en lieten ze weten dat ze zich aan het beraden waren over deze nieuwe vorm van adverteren.

APNdroid vermeldde wel degelijk dat het programma push ads zou serveren, zegt Adamek. Maar hij erkent wel dat de meeste van zijn gebruikers de technologie via een al dan niet automatische update binnen kregen, en dat bij die update niets over push ads werd gezegd.

"Dat was een vergissing, ik heb ervan geleerd, en het leven gaat door," aldus Adamek.

Verplicht vermelden?

De Mobile Marketing Association, een organisatie die adverteerders vertegenwoordigt, vertelde me dat zij geen richtlijnen hebben voor push notification ads of icon ads.

Vanuit Google of de Android Market bleek er geen behoefte om een mening te geven over push of icon ads. Een woordvoerder hield het bij de stelling dat Google "apps verwijdert die tegen ons beleid in gaan", en verwees me naar de Android Market Developer Program Policies. Daarin staat helemaal niets over push of icon ads.

Opvallend genoeg heeft Apple wel degelijk duidelijke richtlijnen voor advertenties. Apple zegt dat het apps zal weigeren die push notifications gebruiken om advertenties, promotiemateriaal of 'spamachtige' berichten te versturen.

De advertentiebedrijven verdedigen hun technologie en stellen dat ze er bij ontwikkelaars op aandringen hun klanten te vertellen dat een app adware bevat, maar ze zeggen er direct bij dat ze ontwikkelaars niet kunnen dwingen zich aan hun richtlijnen te houden.

"We kunnen onmogelijk volledig controleren wat ontwikkelaars met onze technologie gaan doen," zegt Shawn Scheuer, oprichter en CEO van Moolah Media. "Wij bieden ze een middel om geld te verdienen met hun app; het is hun verantwoordelijkheid om daar duidelijk over te communiceren."

Volgens Itay Rokni, woordvoerder voor StartApp, maken inmiddels zo'n 250 apps in de Android Market gebruik van StartApps icon ads: "Wij staan erop dat de ontwikkelaar zijn gebruikers precies vertelt wat ze ontvangen, zodat ze niet worden verrast door de nieuwe zoekmachine."

Zowel Moolah Media als AirPush eisen dat de ads die zij naar telefoons versturen altijd duidelijk als advertenties herkenbaar zijn, en dat er een eenvoudige manier moet zijn om ervoor te kiezen dat je ze niet meer wilt ontvangen. "Als mensen onze advertenties zien, moet duidelijk zijn dat ze zich er ook voor kunnen afmelden," zegt Delug. (Appenda heeft niet gereageerd op mijn verzoek om een interview.)

Dat klinkt goed, maar in de praktijk heb ik bij de tientallen push en icon ads die ik heb bekeken, van allerlei adverteerders, maar een enkele keer de kans gekregen aan te geven dat ik zulke ads niet meer wil zien - bij AirPush noch andere adverteerders. En als die optie er al was, dan was hij vaak nauwelijks leesbaar of niet te gebruiken (ik had er bijvoorbeeld een waarbij je moest mailen naar een adres dat onleesbaar was omdat het half buiten het scherm viel).

Hoe maak je er een eind aan?

AirPush, Appenda en LeadBolt bieden de mogelijkheid om via hun websites aan te geven dat je hun advertenties niet meer wilt ontvangen. Maar voor gebruikers is niet bepaald duidelijk dat ze naar die sites toe moeten om dit te regelen. In de ads die ik heb bekeken was gewoonlijk niet zomaar te zien wie er achter een bepaalde advertentie zat, of welke apps precies verantwoordelijk waren voor die push of icon ads (ik had aanvullende software nodig om daar achter te komen).

Op de sites van AirPush en Appenda moet je je telefoonnummer en het IMEI identificatienummer van je toestel invoeren voor een opt-out, zoals dat heet, alleen vertellen ze je dan niet wat IMEI is of waar je dat nummer kunt vinden (bel naar *#06# zonder op enter te drukken). Leadbolt heeft voldoende aan het IMEI-nummer én vertelt je waar je dat vindt. Wel bieden AirPush en Appenda via Google Play (de Android Market) gratis apps aan waarmee je hun advertenties kunt blokkeren.

Daarnaast staan er in Google Play een aantal apps die beloven dat ze adware voor je kunnen detecteren en verwijderen, zoals bijvoorbeeld AirPush Detector (open source), AdFree Android (voor 'ge-roote' telefoons) en Addons Detector (alle drie gratis). Deze programma's scannen de apps die op je toestel geïnstalleerd zijn en geven vervolgens aan welke adverteerders erin verstopt zitten, zodat je de betreffende apps van je toestel kunt verwijderen.

De toekomst van mobiel adverteren

De marketingbedrijven houden vol dat push notification ads een van de weinige effectieve manieren zijn waarop ontwikkelaars geld kunnen verdienen met hun apps. "In de wereld van Android betaalt niemand voor zijn apps," zegt Delug.

Volgens een analyse door investeringsbank PiperJaffray van de verkoopcijfers van Android-apps vergeleken met Apples iOS-apps, haalt Google uit zijn Android Market maar een magere zeven procent van de omzet die Apple uit zijn App Store sleept.

Volgens Delug kan een Android-ontwikkelaar ergens tussen de 6 en 12 dollar verdienen met iedere 1000 push notification ads die op een toestel worden afgeleverd, terwijl ze voor hetzelfde aantal mobiele banner-advertenties maar zo'n 20 cent tot een dollar krijgen. Rokni (StartApp) zegt dat ontwikkelaars 10 tot 50 dollar krijgen voor iedere 1000 afgeleverde icon ads.

Hoe het ook zij, mobiele adverteerders worden steeds brutaler en aggressiever, en hun uitingen worden steeds lastiger te omzeilen. AirPush zegt dat inmiddels wereldwijd al zo'n 40 miljoen Android-apparaten een app hebben gedownload waarin de advertentietechnologie van het bedrijf verwerkt is. Het aantal apps waarin de technologie is opgenomen zou inmiddels al zijn opgelopen tot 10.000 Android programma's.